---

«زندگی درباره این نیست که چقدر محکم می‌توانی ضربه بزنی... درباره این است که چند ضربه می‌توانی تحمل کنی و باز هم به حرکت ادامه بدهی.» ـ راکی بالبوا

تصور کن شطرنج بازی کنی بدون این‌که اشتباه فاحش انجام دهی؛ بدون آن لحظه‌های دردناک و دل‌شکن؛ بدون ماوس‌های شکسته...

اگر هیچ‌وقت اشتباه فاحش انجام نمی‌دادی، ریتینگت چقدر بالاتر می‌رفت؟ ۲۰۰ واحد بیشتر از الان؟ شاید +۳۰۰؟

مثل بهشت است، نه؟

اما آیا راهی هست که کاملاً اشتباهات فاحش را متوقف کنیم؟ آیا واقع‌بینانه است؟ یا فقط باید تلاش کنیم تا حد ممکن کم‌شان کنیم؟

در طول سال‌ها بازی و مربی‌گری، چیزهای زیادی درباره غلبه بر اشتباهات فاحش یاد گرفتم.

چند ماه هم با حرفه‌ای‌های دیگر، مربیان و روان‌شناسان مشورت کردم تا همه جنبه‌ها را پوشش بدهم و بعد یک دوره مفصل درباره اشتباهات فاحش بسازم: این‌که چرا رخ می‌دهند و راه‌حل‌ها چیست.

همچنین خیلی از مفهوم‌ها را همین‌جا خلاصه کرده‌ام؛ طوری که حتی اگر دوره را هم نبینی، باز هم اشتباهات فاحشت به شکل چشمگیری کم می‌شود.

قرار است یاد بگیری:
 

من همچنین منابع مهمی را هم معرفی می‌کنم که در این موضوع کمکت می‌کند.

شروع کنیم!

۱. بازی‌های بیشتری انجام بده

یک ضرب‌المثل قدیمی در بازی «گو» هست:

«۱۰۰ بازی را هرچه سریع‌تر بباز»

ایده این است که وقتی یک بازی جدید را شروع می‌کنی، کاملاً گم می‌شوی. نمی‌دانی طرح چه باید باشد، کلی فرصت را هم برای خودت و هم برای حریفت نادیده می‌گیری. و خیلی وقت‌ها می‌گویی: «آخ... این را ندیدم.»

بعد از این‌که ۵۰ بازی انجام بدهی، شهودت کم‌کم فعال می‌شود و شروع می‌کنی بعضی از مفهوم‌ها و طرح‌های کلیدی بازی را حس کردن.

با ۱۰۰ بازی، حتی کمتر اشتباه فاحش می‌دهی...

بعد با ۱۰۰۰ بازی، حتی کمتر...

پس...

فقط بیشتر بازی کن!

هرچه بیشتر بازی کنی، اتصال‌های بین نورون‌های مغزت بهتر می‌شود!

۲. گرم‌کردن

اگر مثل اکثر شطرنج‌بازها باشی، بازی‌های اولت در یک تورنمنت کلاسیک یا در یک جلسه آنلاین معمولاً بدترین بازی‌ها هستند.

به همین شکل، بازی‌های اولت در یک جلسه آنلاین هم بد هستند.

معمولاً این اتفاق می‌افتد چون هر وقت مدت طولانی شطرنج بازی نمی‌کنیم، قدرت اتصال‌های بین نورون‌هایمان ضعیف می‌شود و بهترین عملکردمان را نداریم.

برای همین، همان‌طور که ورزشکارها قبل از ورزش بدنشان را گرم می‌کنند، ما هم باید قبل از جلسه شطرنج نورون‌هایمان را گرم کنیم.

ساده‌ترین راه‌ها برای گرم‌کردن:

قبل از تورنمنت:

بیشتر حرفه‌ای‌ها قبل از تورنمنت بازی‌های بلیتز/سریع انجام می‌دهند و تاکتیک شطرنج حل می‌کنند. این کار راه بسیار خوبی برای گرم‌کردن است و احتمال اشتباه فاحش را کم می‌کند.

قبل از جلسه‌های آنلاین:

۵-۱۰ دقیقه تاکتیک حل کن. تاکتیک‌های خیلی سخت نه؛ هدف گرم‌کردن است. می‌توانی روی پلتفرم‌های مختلف انجامش بدهی و همچنین از طریق آزمون تاکتیک ما.

۳. در حالت فوق‌متمرکز بمان (۵ نکته)

یک دلیل خیلی رایج اشتباهات فاحش، کمبود تمرکز است. برای یک ثانیه تمرکزت را از دست می‌دهی و اوپس...

یک چنگال روی صفحه است و وزیر ما باید صفحه را ترک کند.

چطور در طول بازی فوق‌متمرکز بمانیم؟ از تجربه خودم به‌عنوان استادبزرگ و بعد از مربی‌گری شاگردان زیاد، ۵ نکته عملی دارم که در این موقعیت‌ها فوق‌العاده جواب می‌دهد:

نکته ۱ ـ ذهنت را کنترل کن: ذهن ما خیلی وقت‌ها سرگردان می‌شود؛ می‌رود به گذشته و آینده، خانه گرم، یا خاطرات ناخوشایند را یادآوری می‌کند.

در عوض، می‌خواهیم در زمان حال باشد. گفتنش آسان‌تر از انجام دادنش است، می‌دانم.

برای همین، ۳ نکته دارم که می‌تواند خیلی کمک کند:

الف) هر وقت ذهنت سرگردان شد، فقط متوجهش شو، آرام برگردانش و همین‌جا در لحظه باش.

ب) با خودت گفت‌وگوی درونی داشته باش تا به خودت انگیزه بدهی و تشویقت کند. آدم‌هایی را می‌شناسم که در ذهنشان با قهرمان‌هایشان حرف می‌زنند. به همین شکل، تو هم می‌توانی در ذهنت با بهترین استادبزرگ‌های دنیا حرف بزنی؛ تصور کنی چطور با تو صحبت می‌کنند و کمک می‌کنند متمرکز بمانی.

پ) از یک یادآور استفاده کن. هر چیزی می‌تواند باشد که کمک کند در زمان حال زمین‌گیر بمانی. یکی از شاگردان ما، جی گاریسون، که در ۱ سال بیش از ۵۰۰ واحد ریتینگ رشد کرد، گفت یک حلقه ضداضطراب کمک می‌کند در زمان حال بماند. چیزی را انتخاب کن که برایت کار می‌کند.

نکته ۲ ـ عوامل حواس‌پرتی را حذف کن: این توصیه را مخصوصاً وقتی آنلاین بازی می‌کنی لازم داری.

سعی کن در اتاقی را که در آن بازی می‌کنی ببندی (مگر این‌که مثل من یک طوطی موذی داشته باشی که گلدان را از روی میز می‌اندازد).

گوشی‌ات را خاموش کن و هر تب اضافی مرورگر را ببند.

نکته ۳ ـ فقط بازی خودت را بازی کن: این توصیه را مخصوصاً در تورنمنت‌های حضوری پشت‌میز لازم داری.

یک اشتباه رایج که می‌بینم این است که شطرنج‌بازها می‌روند بازی‌های دیگران را نگاه می‌کنند. نتیجه‌اش این می‌شود که کلی اطلاعات غیرضروری وارد ذهنشان می‌کنند و این روی تمرکز اثر می‌گذارد.

این‌که گاهی بلند شوی و قدم بزنی و به مغزت استراحت بدهی اشکالی ندارد. فقط مطمئن شو بازی‌های دیگران را تماشا نمی‌کنی و مغزت را با اطلاعات غیرضروری پر نمی‌کنی.

نکته ۴ ـ چشمانت را کنترل کن: شاید وسوسه شوی به بازی کسی نگاه کنی یا به فرد جذابی که وارد سالن بازی شده چشم بدوزی. اما آگاه باش و این کار را نکن.

در وضعیت زیر، کاپابلانکا داشت به حرکت بعدی‌اش فکر می‌کرد که یک زن زیبا وارد سالن بازی شد.

او 9…Ba69…Ba69…Ba6 بازی کرد، از پشت میز بلند شد و رفت «قدم بزند».

بعد از 10.Qa410.Qa410.Qa4 سوار را از دست داد و تسلیم شد.

من هم از این داستان‌ها دارم.

اما چون همسرم در ویرایش این مقاله‌ها کمکم می‌کند، وقتی در دنیای واقعی همدیگر را دیدیم برایت تعریف می‌کنم.

اگر کنترل چشم‌ها برایت سخت است، مثل حالت زیر بنشین.

 

این کار باعث می‌شود نگاه کردن به بازی بقیه یا دیدن افراد جذاب سخت‌تر شود.

نکته ۵ ـ قبل از بازی تمرکز کن: در جلسه‌های آنلاین، اکثر مردم مستقیم وارد پلتفرم می‌شوند و روی «بازی جدید» کلیک می‌کنند.

هیچ روتینی برای رفتن به حالت تمرکز ندارند. پس اگر این بخش را بهینه کنی، تصور کن چقدر بهتر از رقبا می‌توانی تمرکز کنی.

قبل از شروع جلسه آنلاین، چشمانت را ببند، سعی کن در «اکنون» باشی. لحظه‌های مثبتی را به یاد بیاور که خوب بازی کردی یا یک تورنمنت را بردی.

و اگر در تورنمنت حضوری بازی می‌کنی، دست‌کم ۵ دقیقه قبل از شروع دور، سر میزت حاضر شو.

بعد همان کارهای بالا را انجام بده: چشمانت را ببند، تلاش کن در زمان حال بمانی و روی خاطرات مثبت تمرکز کن.

۴. در لحظه‌های پراسترس آرام شو

در حالی که کمبود تمرکز می‌تواند اشتباهات فاحش زیادی بسازد، عکسش هم درست است.

خیلی از اشتباهات فاحش به خاطر فشار روانی زیاد رخ می‌دهد و ذهنت یک‌دفعه قفل می‌کند.

قفل مغزی، میخائیل چیگورین را از عنوان قهرمانی جهان محروم کرد.

احتمالاً تو هم این حس را وقتی مقابل حریف با ریتینگ بالاتر بازی می‌کنی یا در فشار زمانی شدید در یک بازی مهم هست، تجربه کرده‌ای.

چطور با این فشارها برخورد کنیم؟

یادم هست مصاحبه‌ای از اسطوره، کوبی برایانت، گوش می‌دادم که چیزی در این مایه‌ها گفت: «فشار اصلاً وجود ندارد. فقط از ضمیر ناخودآگاه خودت میاید.»

مجبور شدم مکث کنم تا حرفش را هضم کنم. آن لحظه آماده نبودم بفهمم. اما هرچه بیشتر به آن فکر کردم، بیشتر منطقی شد!

پس اولین توصیه‌ام برای برخورد با فشار این است که اصلاً از ابتدا نگذاری شکل بگیرد.

عزت‌نفست را از نتیجه بازی جدا کن، دهان ضمیر ناخودآگاه را ببند، و بهترین تلاشت را بکن.

و در طول بازی، اگر باز هم فشار را حس کردی، بهترین نکته این است... چند نفس عمیق بکش. همین‌قدر ساده است و شواهد کافی وجود دارد که نشان می‌دهد چرا این‌قدر اثرگذار است.

۵. در آخرای بازی رها نکن

خیلی هیجان‌انگیز است وقتی یک بازی خیلی زیبا انجام می‌دهی و به وضعیت برد می‌رسی. آدرنالین در مغز بالا می‌رود. به خودت افتخار می‌کنی.

و در همین لحظه، بدترین فکری که می‌توانی داشته باشی این است که «چه بازی‌ای کردم!» یا هر چیزی که به گذشته ارجاع بدهد.

یادت باشد بازی تمام نمی‌شود تا وقتی حریف تسلیم شود.

این چیزی است که سال‌ها پیش در یک بازی بلیتز برای من اتفاق افتاد...



اگر قلب ضعیف‌تری داشتم، سکته می‌کردم و تو این جمله‌ها را نمی‌خواندی... با این‌که بازی بلیتز بود، از کاری که کردم خیلی خیلی از خودم عصبانی شدم.

نه به خاطر اشتباه فاحش، بلکه چون خیلی زود ریلکس کردم و خندیدم، به‌جای این‌که با دقت برتری را تبدیل کنم... سال‌ها گذشته، اما هنوز احساسات منفی آن اشتباه را یادم است.

(اگر هیپنوتیزم‌کار هستی، لطفاً با من تماس بگیر؛ می‌خواهم این بازی را از ذهنم پاک کنی.)

پس یک قانون برای خودم و شاگردانم طراحی کردم:

فرقی نمی‌کند وضعیت چقدر برنده باشد... هرگز، هرگز نخند، ریلکس نشو، لبخند نزن، یا کاری نکن که تمرکز را خراب کند. بازی فقط وقتی تمام است که واقعاً تمام شده باشد، نه وقتی تو فکر می‌کنی تمام شده.

بعد از این‌که حریف تسلیم شد، یا پلتفرم آنلاین به تو گفت بردی، آن وقت می‌توانی جشن بگیری، بپری بالا و به خودت بگویی چقدر فوق‌العاده‌ای.

اما هرگز وسط بازی اینکارو نکن.

۶. حال‌وهوای درست را نگه دار

«حال درست ـ حرکت درست» شعار ChessMood است. وقتی حالمان بد است، چه در شطرنج و چه در زندگی، بهترین حرکت‌ها را پیدا نمی‌کنیم.

وقتی اشتباه فاحش انجام می‌دهیم، نگه داشتن حال‌وهوای درست سخت است. اما خیلی وقت‌ها فاجعه نه وقتی رخ می‌دهد که اشتباه فاحش انجام می‌دهیم، بلکه وقتی رخ می‌دهد که با حال بد به بازی ادامه می‌دهیم.

این خیلی وقت‌ها به یک اشتباه فاحش دیگر منجر می‌شود...

پایین می‌توانی یک نمونه ببینی:



گاهی اشتباه فاحش انجام می‌دهیم، اما در واقع بهترین حرکت را انجام داده‌ایم.

اما چون روحیه‌مان را از دست می‌دهیم و کلافه می‌شویم، ادامه درخشانی را که داریم از دست می‌دهیم.

به چنین اشتباهاتی می‌گویند «اشتباه نجات بخش».{اشتباهاتی که در ظاهر بد هستند اما به‌خاطر ندیدن پاسخ درست از طرف حریف، نتیجه‌شان به نفع بازیکن تمام می‌شود.}

پایین می‌توانی یک نمونه ببینی:



لازم است حال‌وهوایمان را خوب نگه داریم و روحیه جنگندگی را برگردانیم تا با اشتباهات فاحش دردناک کنار بیاییم. آن وقت بعضی از اشتباهات فاحش ما تبدیل می‌شود به «اشتباه نجات بخش».

۷. تاکتیکت را تقویت کن

خیلی وقت‌ها وقتی تاکتیک‌مان قوی نیست اشتباه فاحش می‌کنیم. این مخصوصاً وقتی رخ می‌دهد که وقت کم داریم.

حتی استادبزرگ‌ها هم وقتی مدت طولانی روی مهارت‌های تاکتیکی کار نکنند، اشتباهات خیلی ساده انجام می‌دهند (چون اتصال‌های نورونی‌شان ضعیف می‌شود).

فقط یک درمان دارد: مرتب تاکتیک حل کن.

اگر هنوز دوره Tactic Ninja را ندیده‌ای و آزمون «777» را حل نکرده‌ای، خیلی خیلی توصیه می‌کنم بلافاصله بعد از تمام کردن این مقاله شروعش کنی.
بدون فروتنی ساختگی، باید «اعتراف» کنم که این جامع‌ترین دوره‌ای است که تا حالا درباره تاکتیک ساخته شده. تو نه تنها همه الگوهای تاکتیکی را یاد می‌گیری، بلکه یاد می‌گیری چطور فرصت‌های تاکتیکی را ببینی، از جمله این‌که چطور آن‌هایی را تشخیص بدهی که پنهان هستند.

۸. الگوهای ماتی را مطالعه کن

همین موضوع برای الگوهای ماتی هم صدق می‌کند.

خیلی وقت‌ها در یک بازی برنده، ناگهان مات می‌شویم یا خودمان فرصت‌های ساده مات را از دست می‌دهیم. اغلب علتش فقط ناآشنایی با الگوهای مات است.



راه‌حل خیلی ساده است: فقط الگوهای ماتی را مطالعه کن.

ما یک دوره مفصل درباره الگوهای مات داریم که یک قابلیت تمرینی بسیار کاربردی هم دارد تا در مطالعه الگوهای ماتی بهتر شوی.

۹. تهدیدهای حریف را زیر نظر داشته باش

وقتی مبتدی هستی، اشکالی ندارد به گزینه‌های خودت فکر کنی و این‌که چه کار باید بکنی.

اما به محض این‌که چند بازی انجام دادی و همه قوانین را یاد گرفتی، باید این عادت را در خودت ایجاد کنی که درباره این فکر کنی حریفت چه می‌خواهد انجام بدهد.

شاید قرار است تو را مات کند، در حالی که تو دنبال آن پیاده ضعیف می‌روی؟



پس عادت کن بپرسی: «حریف می‌خواهد چکار کند؟» تا خودکار شود. این کمک می‌کند ببینی تهدید هست یا دنبال چه چیزی است.

وقتی تهدیدهای حریف را بخوانی، در وضعیت بهتری هستی اگر از قبل پیش‌بینی کنی و در نتیجه کمتر اشتباه کنی!

۱۰. حرکت‌های بحرانی را دوباره چک کن!

تا حالا خودت را در این سناریو دیده‌ای؟

یک تاکتیک خیلی قشنگ می‌بینی که بازی را تمام می‌کند. آن‌قدر هیجان‌زده می‌شوی که خون در سرت می‌دود. طاقت نمی‌آوری؛ دستت از مغزت سریع‌تر حرکت را روی صفحه انجام می‌دهد.

و بعد فاجعه رخ می‌دهد.

یک مثال:



یک نکته خیلی مهم دارم:

اگر حرکتی را دیدی که احتمالاً بازی را تمام می‌کند، همان لحظه انجامش نده. این لحظه بحرانی است. دوبار یا سه‌بار چکش کن. وقت بگذار.

اگر همه چیز درست کار کند، دیگر به زمان باقی‌مانده روی ساعت نیاز نخواهی داشت.

اگر حرکت برنده را دیدی، دو/سه بار چک کن!

۱۱. حریفت را دست‌کم نگیر

وقتی مقابل کسی خیلی ضعیف‌تر از خودمان بازی می‌کنیم، خیلی وقت‌ها تمرکز کامل سخت می‌شود.

شروع می‌کنیم تنبلانه حساب کردن. قبل از حرکت‌ها به اندازه کافی زحمت نمی‌کشیم. و همین‌جا احتمال اشتباه فاحش بالا می‌رود.

می‌دانی به هر حال می‌بری، و نمی‌توانی کامل تمرکز کنی. پس چه کار باید کرد؟

یک نکته سریع:

به‌جای تمرکز روی نتیجه، روی انجام یک بازی باکیفیت تمرکز کن؛ یک بازی درخشان که به آن افتخار کنی و به کتابخانه بهترین بازی‌هایت اضافه شود. آن وقت خودبه‌خود متمرکز می‌شوی و تلاش می‌کنی بهترین حرکت‌ها را بازی کنی.

۱۲. به حریفت اعتماد نکن

عکسش هم درست است. از حریفت نترس و فکر نکن آن‌ها نمی‌توانند اشتباه فاحش انجام دهند.

ما انسانیم و می‌توانیم اشتباهات ابتدایی کنیم.



باور می‌کنی؟ سیاه، یکی از بهترین بازیکنان دوران خودش، وزیر خود را با اشتباه فاحش به حریف می‌دهد.

هرگز به حریف اعتماد نکن؛ حتی اگر ریتینگش خیلی بالاتر است. هرکسی می‌تواند اشتباه فاحش انجام دهد. چشمانت را کاملاً باز نگه دار و آماده باش اشتباه‌هایشان را شکار کنی.

۱۳. بدنت را تقویت کن

ما همچنین به این خاطر اشتباه فاحش می‌کنیم که در اواخر بازی خسته و بی‌حوصله می‌شویم.

ببین در بازی بعدی بین ۲ استادبزرگ چه اتفاقی افتاد.